14 Şubat–10 Mart 1996 tarihleri arasında Millî Reasürans Sanat Galerisi’nde gerçekleşen “İşte Bu Bizim Dünyamız” sergisi, Ara Güler ve Coşkun Aral’ın fotoğrafları aracılığıyla insanın farklı yaşam koşullarını, toplumsal ilişkileri ve dünyadaki eşitsizlikleri ele alır. Kadın-erkek ilişkilerinden kültürel farklılıklara, dinî ve politik ayrışmalardan ötekileştirmeye uzanan konular etrafında şekillenen sergi, insanların farklılıklarına rağmen ortak insani deneyimler üzerinden bir arada yaşama ve hoşgörü olanaklarını sorgular.
Sergiye eşlik eden ve Millî Reasürans T.A.Ş. tarafından yayımlanan kitap, fotoğrafların yanı sıra Adalet Ağaoğlu’nun Kendisi Olmak başlıklı yazısını ve Amélie Edgü’nün sergi metnini içerir. Ağaoğlu, yazısında özgürlük, bireysellik ve toplumsal aidiyet kavramlarından hareketle insanın kendisi olma mücadelesini ele alır; bireyin toplumsal kalıplar içinde sıkışmasını, kimlikler üzerinden gelişen ayrışmaları ve ötekileştirmeyi sorgular. Edgü ise fotoğrafları insan davranışlarının farklı biçimleri üzerinden değerlendirerek dostluk, düşmanlık, kültürel farklılıklar ve hoşgörü kavramlarına odaklanır.
Amélie Edgü’nün küratörlüğünü, Meral Bekar’ın yardımcı küratörlüğünü üstlendiği yayının tasarımı Esen Karol’a, İngilizce çevirisi Robert Bragner’e aittir. Baskı öncesi hazırlıkları Bilge Barhana ve Esen Karol tarafından gerçekleştirilen kitapta, fotoğraflar Hasan Yörük ve Buğrahan Şirvancı tarafından hazırlanmıştır.
Yayın hakkında detaylı bilgi almak için Millî Reasürans Sanat Galerisi ile e-mail adresi (sanatgalerisi@millireasuranssanatgalerisi.com) üzerinden iletişime geçilebilir.
“Bence bütün insanların doğum ve ölüm gibi çok ortak bir yanları daha var: Tarihte hiçbirimizin gerçek bir başkaldırısı olmadı. Özgürlük diye, din değiştirildi, tarikat değiştirildi, tiran değiştirildi. Bu sınırlar içinde ileri geri oynamalar ilkellik-uygarlık, kölelik-efendilik sayıldı. Bu sınırın dışına çıkanlar, kendilerini gerçekten özgür kılanlar yalnızca sanatçılar ve deliler. Bunun dışında kimse, toplum bilincinin dayattığı sürü hayatının güvencesinden yoksun kalmak istemiyor. Bugünkü hayatlarımızın Ortaçağ hayatından hiçbir farkı yok. Yine rahipler, yine tilmizler, yine cinayetler. Farklı olan sadece araçlar ve gereçler. Özgürlük bilinci denen bilincin çok yükseldiğini sanıyoruz. O kadar yükselmiş bir bilinç nasıl oluyor da, üstelik seve isteye, yani bu gerçekten kendi isteği, kendi seçimiymiş gibi kendini şu rezil para ve tüketim dünyasına prangalatıyor?
“Herkes kendine yine bir efendi arıyor. Kendisi, yalnız kendisi olmaktan korkuyor. (…) Çünkü özgürlük zor. Yönetilmek kolayımıza gidiyor.”
Bu sözleri 1987’de yayınlanan Hayır… adlı romanımdaki kahramanlardan biri söylüyor. Düşünceleri haksız, karamsarlığı abartılı bulunabilir. Ama O, ekonomik savaşta, nükleer silahların icadında payı olan bir dünyanın aydını ve çığlığını Güney’den gelme, öldürücü silahlarda hiçbir payı, dolayısıyla sorumluluğu bulunmayan birine doğru atıyor. Masumun önündeki suçlunun itirafı bir çeşit. Ancak, bu sefer de keşiften yoksunluğun insana sorumluluk yüklememek gibi bir “ödülü” olmuş oluyor. Kurbanın masumluğu buluşsuzluğundan olmuş oluyor.
Kendi açımdan, alıntıladığım bu sözlerin iki yanlı bir kışkırtı taşıdığını söyleyebilirim. İnsanı bölüp parçalamadan, ortaya sürekli yeni yeni yargıçlar, yeni yeni tiranlar ve cinayetler çıkarmadan ilerleyiş olası değil mi? Bireyin, savcısının da, yargıcının da kendisinin olabileceği, efendilerce düzenlenmiş savaşların hem öleni, hem öldüreni olmayabileceği bir kişiliğe doğru gelişmesi yani? Açık ki, bu soruların içinde bir olumlayıcılık da var. Çünkü, ne olsa, kahramanıma bunları düşünebilme ve söyleyebilme bilincini verenler de insanlık tarihinde ‘kendisi, yalnız kendisi, yalnız kendisi olmaktan’ korkmayanlar. İşte o KİŞİ’ler…
Genelde henüz bireyliğini bile yaşayamamış, bu yükselişini tamamlayamamış insanlık dünyası tarihin şu içinde yaşadığımız yeni ayrılma anında bulunduğu noktadan da gerilere doğru çekiliyor. Sanki büyük bir dalga, köpüre köpüre onu, engin okyanuslarda aldığı uzun yoldan daha önce geçtiği karanlık dehlizlere doğru geri püskürtüyor. Yeniden, şimdiki kendinden başka bir şeye ait olmaya, bir mağaraya sığınmaya doğru. Bir klana, bir kabileye, bir dine, bir ırka, bir ulusa… Doğu’ya ya da Batı’ya; Kuzey’e ya da Güney’e; kadınlığa ya da erkekliğe. Paylaşıma değil, bölünmeye, parçalanmaya. Yolun yarısında, bir kere daha doğa kuramlarından, vahşi hayvanlar saldırısından küçük, yerel dayanışmalarla korunmaya çalışmanın telaşı… Paylaşılacak av nedeniyle ‘öteki’ yerel küçük dayanışmacılara karşı düşmanlık hali…
Bir yere, bir renge, bir inanca ait olma duygusu yeniden bu kadar öne çıkacaktıysa, tarih niçin böylesi kanlandı? İnsanın bilim, teknik, sanat, genelde kültür zenginlikleri toprağında kişilerarası, kendine ve kendinden sorumlu bir insanlar dünyası gerçekleştirilemedikten sonra, niye?
Hep kendini gerçekleştirmiş bir KİŞİ olabilmeyi ve kişiliğini yaşayanlarla buluşabilmeyi istedim. Bu benim ütopyam. Toplum-bilincinin ötesinde, farklı tekniklerin toplamında buluşmak; böyle bir çoklukta yaşamak. Sürü üyeliğini bir KİŞİ’liğe doğru geliştirmenin yollarını ırk, din, cinsiyet, millet locaları içinde hapsolmadan gepgeniş insanlık coğrafyasında arayanlara, dünyanın neresinde ve ‘kimlerden’ olurlarsa olsunlar hayranlık duydum. Görüleceği gören ve gösteren, duyulacağı duyan ve duyuran şairin şiiriyle, ressamın resmiyle, yazarın kitabıyla, fotoğraf sanatçısının objektifiyle dürüstçe fısıldadıkları da, acıyla attıkları çığlık da şimdi her zamankinden daha önemli bizim için.
Büyük dalganın gümbürtüsü ve kıyımın kara köpükleri arasında insana kendini, kendinde varoluşunu hatırlatan yalnızca bu fısıldayışlar, bu seslenişler; sisin içindeki bu ışıklı benekler…
