Eleştiri

Dalga dalga büyüyen bir sanat imecesi: SİNOPALE 10’un ardından

SİNOPALE günü geldiğinde tomurcuklanan, filizlenen ve çiçek açan organik bir süreç.

Tanja Ostoji, Menopoz için Çay Partisi III

Bu yıl 10. edisyonu ile buluştuğumuz SİNOPALE, Anadolu’nun en eski bienali olarak bence benzersiz bir başarıya imza attı. Artık kimsenin günahını bile kimseye karşılıksız vermediği, maddi repertuvarlarımız zenginleşirken ruhen giderek yoksullaştığımız, hatta yoksunlaştığımız bir çağda, sanat dünyamız ve toplumsal yaşamımız adına böyle oluşumların büyüyerek devam etmesinden daha mutluluk verici bir şey düşünemiyorum. Bunda, elbette bienalin kurucusu ve eş küratörü, aynı zamanda bir Sinoplu olan T. Melih Görgün’ün payı çok büyük. 

Melih Hoca ile Sinop sokaklarında gezerken, motivasyon sağlayan, birleştiren, dinleyen ve sahiplenen; ilk günden bu yana etkinliğin tüm sürecine tanıklık eden, hatta Konak’ta yarattığı arşiv mekânında da görüldüğü üzere etkinliğin belleğini canla başla tutan böyle bir kolaylaştırıcının varlığının ne denli önemli olduğunu insan daha iyi anlıyor. Lider demekten kaçınıyorum; zira burası, üsttenci yapıların uzun vadede başarılı olabileceği bir yer değil. Bayrak da elden ele geçmeye başlamış bile; Melih Hoca’nın anlattığına göre, bienalde birkaç yıl önce asistanlık yapan gençler, artık bienal ekibinin üyeleri olarak etkinliğe yön veriyor.

İpek Yeğinsü ve T. Melih Görgün, Fotoğraf: Zeynep Develi

SİNOPALE, kenarda öylece durup yapılmayı bekleyen “bir sergi daha” değil; sürekli bir oluş halinde. Günü geldiğinde tomurcuklanan, filizlenen ve çiçek açan organik bir süreç. Bu denklemde izleyici, serginin kurulumunu az öteden gözetleyen, sonra da ortaya çıkan sonuca şöyle bir bakıp geçen edilgen bir tanık değil; sürecin hemen her aşamasına bile isteye, seve seve dahil. Anlatılan zaten kendi hikâyesi; kendi de, anlatıcılarından biri olarak o hikâyenin parçası. Çağdaş sanatın en büyük handikaplarından biri olan “kitlelerce anlaşılamama” meselesi, burada çoktan aşılmış. Melih Hoca ile Sinop sahilinde dolaşırken her beş, on adımda bir bizi durduran o sıcacık karşılaşmalar, tanışıklığın ötesindeki yoldaşlıklara işaret eden sohbetler, katılımcı sanat pratiklerinin, serginin sınırlarını uzay-zamanda aşan etkilerinin belki de en büyük kanıtı.

Denklemde bir de Sinop’un kendisi var: Kent, bienalin baş karakteri, sahnesi ve ortağı. Sinop, anıtsal olarak tanımlanabilecek doğası, Antik Çağ’a uzanan geçmişi ve zengin kültürüyle sonsuz bir anlatılar haznesi; bienale katılan sanatçılar ve Sinoplular bu hazneden damıttıkları her anlatıyla hem kendini, hem birbirini biraz daha iyi anlıyor. Deniz ise zaten her yerde; görüntüsü, sesi ve kokusuyla duyulara hükmeden, içinde aynı anda yaşamı ve ölümü, inşayı ve yıkımı barındıran, gizemini büyük ölçüde koruyan o devasa güç. Bu yıl bienalin teması da, kaynağını bir balıkçının sözlerinden almış. “Karada Akıl Yürür, Denizde Sezgi”, işte tam da bu gizemi kabullenebilmekle ilgili. Bilmenin doğasını tartışmaya açan, kontrol yanılsamasını kesintiye uğratan, belirsizlikle yaşamayı öğrenme ve hayatta kalma arasındaki bağlantıyı vurgulayan bu önerme, insan-emek ilişkisinden küresel krizlere uzanan geniş bir düşünsel düzlemi tarıyor. En önemlisi bize, çağın getirdiği tedirginlik verici yalnızlığa direnmenin yollarını hep birlikte araştırmak için elverişli bir ortam sunuyor.

Bienalin ana mekânı olan Eski Askeri Gazino Binası’nda, Tanja Ostojić’in tekstil yerleştirmesi Menopoz için Çay Partisi III, SİNOPALE’ye ruhunu veren süreç temelli sanat pratikleri için çok iyi bir örnek. Sanatçının Hanımeli Çarşısı’nda gerçekleştirdiği atölye serisi kapsamında bir araya gelen (peri/post)menopozdaki bir grup kadının dertleşirken işledikleri nakışlı örtü, paylaşılan deneyimlerin bir tür kaydına dönüşmüş. Bir diğer örnek, Paky Vlassopoulou’nun Ekmeksiz Ses Aç Kalır başlıklı atölye çalışması. Sergi mekânında fotoğrafik belgeleriyle yer alan atölye kapsamında katılımcılar, ekmek hamurunu kullanarak maskeler, örtüler ve taçlar yapmış; böylece ekmeğin göstergeler evrenini adeta bedenselleştirmiş. Fisherwomxn ise Sayfada Kalabalıklaşmak adlı yerleştirmesinde, Akdeniz’in farklı yerlerinden sanatçıların katılımıyla kolektif bir metin bedeni inşa etmiş.

Paky Vlassopoulou, Ekmeksiz Ses Aç Kalır

Sinop’un doğasıyla kurduğu derin bağ, SİNOPALE’yi tanımlayan bir diğer unsur. Bu bağlamda en iyi örneklerden biri, Burak Kabadayı’nın Kıyıya Vurduktan Sonra adlı işi. Sanatçı, Karadeniz’in kıyıya vurduğu odun parçalarını önce füzene dönüştürmüş; ardından füzeni kullanarak duvara dalgalı deniz resmi yapmış ve onu izleyicilerin müdahalesine açık bırakmış. Burada denizin ve insanın ortaklaşa ürettiği deneyim, her ikisinin de doğaya hükmeden döngüselliğin birer parçası olduğu gerçeğini görünür kılmış. Evrim Kavcar ise video, deneysel animasyon ve ses içeren Sea Leads başlıklı yerleştirmesinde, karanın aklı ile denizin sezgisi arasında bir müzakere süreci kurgulamış ve denizi, kendi üretiminin etkin bir eş-öznesi olarak konumlandırmış. Doğal bir kaynak olarak suyun politiği de ihmal edilmemiş. Collectif MASI’nin suyun paylaşımını kontrol eden rejimleri sorgulayan Su Elden Ele Suya adlı performansı kapsamında, katılımcılar Sinop sikkelerinden esinle kil sikkeler üretmiş. Deniz suyu ve tatlı su, çeşitli kaplara doldurularak elden ele dolaştırılmış ve en sonunda birleştirilerek denize dökülmüş.

SİNOPALE 10’da ses, oldukça merkezi bir yerde duruyor. Tarihi Sinop Cezaevi’nde bir performans gerçekleştiren Ayesha Hameed’in Gazino Binası’nda sergilediği Güneşte Beyaz Bir Gökyüzü Gibi, Yıkanmış Yıldızlar Gibi adlı 8 kanallı ses yerleştirmesi, Karadeniz’in jeolojik ve beşeri tarihine dair araştırmalardan yola çıkmış. Viyana İklim Bienali ve Brunnenpassage işbirliğiyle gerçekleştirilen “Suyun Hatırladıkları” projesinin ikinci ayağına ait ses kayıtları, eski şehir kulübü olarak da bilinen Sinop Kültür Evi’nin dış cephesine yerleştirilmiş. Yürütücülüğünü Çiğdem Borucu, Susana Ojeda ve Zuzana Ernst’in üstlendiği projenin Sinop’ta gerçekleşen ikinci ayağında, Akliman ve Hamsilos bölgelerinde dinleme atölyeleri düzenlenmiş. Buraya uzak olmayan bir diğer nokta olan Aşıklar Caddesi sahilinde ise, A. Serkan Aka’nın 2023’ten beri devam eden ve sulak alanları hafıza mekânları olarak ele alan Batak Arşiv projesinin Sinopale edisyonu kurgulanmış. Gündelik malzemelerle üretilen su flütlerinden oluşan enstrümanın restorasyonuna kendiliğinden dahil oluşumuz, belki de SİNOPALE ruhunu en iyi yansıtan anlardan biri.

İlginizi Çekebilir

Eleştiri

"Symbolic Vault" sergisi insan, doğa ve teknoloji arasındaki ilişkinin gelecekte nasıl kurulacağına dair spekülatif önermelerin yeşerebileceği verimli bir toprak!

Eleştiri

Burak Kabadayı’nın Deniz Kırkalı küratörlüğündeki İMALAT-HANE'de gerçekleşen kişisel sergisi “Çölde olduğunu söylemenin anlamı yok” yön kaybı, yansıma ve serap gibi çöl fenomenlerini bilginin ve...

İnisiyatifler & Bağımsızlar

Uluslararası Sinop Bienali’nin yaratıcı sürecinin merkezinde yer alan Hal kolektif’le, şehirle kurduğu bağlar ve katılımcı bir yaklaşımla gerçekleştirdiği projeler üzerine konuştuk.

Eleştiri

10: SOYUTLAMALAR, İMALAR, MÜTALAALAR sergisi, X kuşağı ve pesimist gelecek tahayyülleri üzerine

© 2020

Mobil sürümden çık