Connect with us
Argonotlar

Açık Alan

Ne Orada, Ne Burada

Filistin diyasporasından görsel sanatçı Basma Alsharif’in Orada Her Kimse sergisi SALT Galata’da. Fulya Baran sergiyi kültür mirası ve göç olgusu üzerinden değerlendirdi.

Dünya artık göçmek zorunda kalanlar ve buna tanıklık edenlerden oluşmakta. Kentler de bu karşılaşmanın en yoğun yaşandığı sahnelerden biri oluyor ki, kentlerin kaderini bireysel hikayelerden bağımsız okumak mümkün değil. Bir yandan göç etmek zorunda kalan çocuk, dilini bilmediği ülkede eğitimden mahrum edilirken; bir yandan bombalanan bir kent, kültür mirasının yok olmasıyla yüzleşmek zorunda. Bireyin ve kentin hayatını sürekli kesintiye uğratan bir 21’inci yüzyıl düzeni içindeyiz. SALT Galata’nın üç katına yayılan, görsel sanatçı Basma Alsharif’in Orada Her Kimse sergisi de bu kesintiler üzerinden okunabilecek bir izlek sunuyor.

Alsharif’in basına sunulan metinlerde kimliği “Filistin diyasporasından görsel sanatçı” şeklinde ifade ediliyor. Sanatçının anne ve babası da Filistin’li. Mısır’da tanışıyorlar. Alsharif, Kuveyt’de doğuyor. Gazze’nin üst üste geçirdiği savaşlar, yaşamlarını her geçen gün zorlaştırdıkça, önce Fransa’ya göç etmek zorunda kalıyorlar, ardından Amerika’ya. Alsharif, kendi deyişiyle “ulusal bir kimlik”ten yoksun büyüyor fakat sık sık Gazze’ye gitme fırsatı buluyor ve her nasılsa “ev” gibi hissettiği tek yer de orası oluyor. Öte yandan Gazze’de de Fransa ve Amerika’daki kadar yabancı hissedebildiğini söylüyor. Şu an Kahire’de yaşayan sanatçı, Fransa’daki Imane Fares isimli galeri tarafından temsil ediliyor ve daha önce gerçekleştirdiği solo sergileri Glasgow, Toronto, Londra, Paris ve Şarika’ya uzanıyor.

Korumak ve yok etmek, değerlerin ötesinde bir politik yaklaşımın göstergesi olabilir mi?

Alsharif’in zaman zaman zorunlu göçebe ve uluslararası halini, anlattığı hikayeler ve gerçekliklerin zenginliğinde görebiliyoruz. SALT Araştırma mekanında belirli aralıklarla gösterimini izleyebileceğiniz, 2017’de Whitney Bienali’nde prömiyeri yapılan ilk uzun metrajlı filmi Ouroboros, bu zenginliğin en iyi örneklerinden. Film, sahip olduğu 6000 yıllık geçmişe ve kültürel değerlere rağmen molozları bile tekrar tekrar bombalanan Gazze Şeridi’nin kuş bakışı görüntüsüyle başlıyor. İlerleyen karelerde 13’üncü yüzyıldan beri içinde pek çok antik eşyayla ayakta duran Trohaned Şatosu’na, Fransa’nın Bretonya bölgesine gidiyor. Bir diğer karede bir zamanlar yoksulluk ve hastalıktan İtalya’nın utançla andığı fakat 2019’da Avrupa Kültür Başkenti seçilmiş Matera antik kentini gösteriyor. Kareleri izlerken, korumanın ve yok etmenin, değerlerin ötesinde bir politik yaklaşımın göstergesi olduğunu hissediyoruz. Peki sanatçının bir araya getirdiği bu alanlara dünyanın ortak değerleri olduğu bilinciyle bütüncül bakmayı başarabilir miyiz?

Basma Alsharif, SALT, Ouroboros

Basma Alsharif’in SALT Galata’daki Orada Her Kimse sergisinde sunulan Ouroboros [Kuyruğunu Yiyen Yılan] (2017) filminden bir kare

Kesintiler sadece yapılı çevrenin tarihsel sürecinde karşımıza çıkmıyor. Seslerin de görüntüler kadar ön planda ve etkileyici olduğu video işlerde, bazen Mendelssohn’un Lieder Ohne Worte’si ansızın kesilerek yerini sessizliğe bırakıyor. Ya da Gazze’nin terk edilmiş evlerinden birinde kimsenin izlemediği bir TV ekranında National Geographic kanalı, muhtemelen bombalanan alanın altyapı problemlerinden kesilip duruyor. Sergi alanında merdivenlerin bağlandığı kısma yerleştirilen Derin Uyku videosuyla izleyici arasında ise, inip çıkan diğer izleyiciler görüntüyü kesen geçişler yapıyor.

Politik bağlamı her ne kadar ön planda olsa da Alsharif’in işlerindeki şiirsellik, sergi deneyimini etkili ve kalıcı kılan güçlü unsurlardan bir diğeri. Popüler bir Arap şarkısından klasik müziğe geçiliyor; gökyüzünün sesi olmuş helikopter uğultusu amatör bir elin tuttuğu çellodan yükselen bir notaya karışıyor; okunan ağır bir şiir sıradan ve gündelik bir sözle kesiliveriyor. Görüntü, ses ve yazı bir diğerinin yerini hem hissettirerek hem de ahengi bozmadan alıyor. Alsharif’in bir de birtakım gezi notları ve erotik yazımlardan esinlenerek yazdığı, eserin anlatıcısını tarihi hatlarda kurgusal bir tren yolculuğuna çıkardığı kitabı da var. Bu kitabın bölümlerini de yazar, müzikte kullanılan sembollerle ayırıyor. Sergi özetle, görsel sanatın yanı sıra edebiyat ve müziğin de harmanlandığı bir ziyaret vadediyor.

Basma Alsharif, Bir Filist, SALT

Basma Alsharif’in 2019 tarihli A Philistine [Bir Filist] enstalasyonundan detay, Orada Her Kimse, SALT Galata, 2020, Fotoğraf: Mustafa Hazneci, SALT

Orada Her Kimse, çeşitli coğrafyaların bireylerden, kentlerden, yapılı çevreden ve doğadan yola çıkılarak anlatılan hikayesi. Bu noktada, göçmenliğe dair etnografik araştırmalarda karşımıza çıkan “neither here nor there” ifadesine değinebiliriz. Bu ifade, “ne orada ne burada” olabilen insanların hem terk etmek zorunda kaldıkları hem de vardıkları mekânları nasıl dönüştürdükleri, bu dönüşümden nasıl etkilendiklerini anlatmak adına kullanılıyor. Kesintiler, bir yanıyla sanatı ve hayatı şekillendirirken, bir yanıyla da kültürel kimlikleri yok ediyor. Matera antik kentinin kaderini Carlo Levi’nin anılarını yazdığı Cristo si è fermato a Eboli (Christ Stopped at Eboli) kitabı değiştirmişti. Etrafımızdaki yıkıcı dönüşümler karşısında etkisizliğimize inandırıldığımız bu dönemlere rağmen, sanatın ve bireysel hikayelerin politikayı etkileme gücünü tekrar tekrar düşünmekten belki de vazgeçmemeli.

Sergi 26 Nisan’a kadar SALT Galata’da görülebilir.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Haftalık Güncel Sanat Gazetesi

İlginizi Çekebilir

Bağımsız Alan

Nergis Abıyeva, doğum günü vesilesiyle Tiraje Dikmen'in sanatını ve yıllardır akıbeti belirsiz olan mirasını yazdı.

Bağımsız Alan

Oktay Orhun, Murat Germen'in Ferda Art Platform'da açılan Feyezan sergisini değerlendirdi.

Queer Sanat

Queer Sanat yazı dizisi kapsamında bağımsız araştırmacı Serdar Soydan Türkiye müzik tarihindeki queer potansiyelleri yazdı.

Bağımsız Alan

Nergis Abıyeva, Eskişehir Odunpazarı Modern Müze'sini değerlendirip açılış sergisi Vuslat'ın kataloğunun eksikliklerine vurgu yaptı.