Budapeşte’de faaliyet gösteren Zeytin Kolektif, Kasım 2025’te kurulmuş bağımsız bir topluluk. Birinci senesini yeni tamamlayan kolektif Budapeşte merkezli olsa da her ülkeden insanla temas etmeye ve birlikte hareket etmeye, ortak projeler geliştirmeye hazır. Tek bir zeminde durmayan, rakı geceleri ya da feminist film okumaları gibi çeşitli sosyal ve kültürel buluşmalar organize eden Zeytin Kolektif’in ilk sergisi olan “Somewhere Between”, 5 Kasım’da Budapeşte’deki Charbon Art Café’de açıldı. Serginin küratörlüğünü de üstlenen Muhterem Semiz, kolektifin kuruluş motivasyonunu şöyle özetliyor:
“Nehir Şimşek, Elif Altındal ve ben uzun zamandır arkadaşız. Zeytin Kolektif de aslında bu arkadaşlığın yaratıcı alanı olarak üçümüzün ortak çabası sonucunda başladı. ‘Keşke şöyle bir etkinlik olsa da gitsek’ dediğimiz anlarda, ‘Neden o etkinlikleri biz organize etmiyoruz?’ diye düşünmeye başladık.

Bizi bir araya getiren ortak ihtiyaç, Budapeşte’de daha fazla çeşitliliğe alan açmak, ev özlemi, Türkiye’de keyifle katıldığımız etkinliklerin Budapeşte’de de olabilmesi ve yaşadığımız şehirle bağımızı derinleştirmekti. Göçmen olmanın getirdiği yalnızlaşma ve sosyal çevrelerimizi İstanbul ve Ankara’da bırakmış olmak, Budapeşte’de kendi topluluğumuzu oluşturma ihtiyacını doğurdu.”
Her şeyin kusursuz ve eksiksiz olması gerektiğine dair beklentilerin arttığı, hepimizin mükemmel olana ulaşmanın açlığıyla tatminsiz ya da hareketsiz kaldığı bir dönemde eldeki imkânlarla bir sergi gerçekleştirmek kolektifin ruhunu da yansıtıyor. Kolektifin bağımsız yapısı ve sınırlı imkânlarla gerçekleştirdiği ilk sergi de üretimin yalnızca kurumsal olanaklara bağlı olmadığını hatırlatıyor.
İnsanın kendisini bir yere ait hissetme biçimleri üzerine düşünen sergide, farklı coğrafyalardan gelen dokuz sanatçı yer alıyor. Anna Hardy, Arad Musosoğlu, Edze Ali, James Clifford Viloria, Kerem Eğilmez, Krsto Vulović, Onurcan Eki, Özge Akdeniz ve Vera Levent’in işlerinin her biri, aidiyetlik meselesine farklı deneyimler üzerinden yaklaşıyor.
Başka bir ülkede yaşamaya başlamak, geride bırakılan hayatla kurulan ilişkinin de değişmesine neden oluyor. İnsan, alışık olduğu dilden, çevresinden ve gündelik ilişkilerinden uzaklaşarak başka bir yerde yeniden köklenmeye çalışıyor. Geride bırakılan yere dönüldüğünde artık oraya bütünüyle ait hissedememek, yeni yaşanılan yerde ise kendini tamamen o coğrafyanın parçası olarak görememek gibi. Bu aradalık her zaman dramatik bir kopuş anlamına gelmiyor, çoğu zaman devam etme, yeni ilişkiler kurma ve farklı imkânlar yaratma isteğiyle birlikte var oluyor.
Serginin gerçekleştiği mekân kafe olarak anılsa da burası aslında kafenin altında konumlanan ve geçmişte farklı işlevler üstlenmiş bir yeraltı sığınağı, bir bunker.
I. ve II. Dünya Savaşları sırasında ve 1956 Macar Ayaklanması döneminde sığınak olarak kullanılan bu bölüm, daha sonra kömür briketlerinin depolandığı bir alana dönüştürülmüş. 1990’lı ve 2000’li yıllarda atıl kalan alan, 2016’da bugünkü sahibi tarafından satın alınmasının ardından farklı bir işlev kazanmış.
Kafeden ayrılıp sergi alanına ulaşmak için yeraltına inmek, hayatın ritminden koparak başka bir zamansallığa geçmek gibi. Bunkerın daha da derinlere uzayıp giden yapısı içerisinde ayrılan bu bölüm bir dönem savaşın yıkımından korunmak isteyen insanların bir araya geldiği bir mekân iken bugün sanat eserlerini barındıran ve benzer hisseden, düşünen insanların birbirini bulduğu bir durak haline gelmiş.
Mekânın merdivenlerini kullanarak yerin birkaç kat altına indikçe taş duvarların üzerinde bir dizi fotoğraf bizi karşılıyor. Üsküp doğumlu Edze Ali’nin fotoğrafları, İstanbul’da yaşadıktan sonra doğduğu topraklara dönüş hikâyesiyle birlikte düşünüldüğünde, aidiyeti içeriden ve dışarıdan eş zamanlı olarak değerlendirebilen bir bakış sunuyor. Sürekli değişen, neresi olduğu tam olarak anlaşılamayan mekânlar arasında ilerleyen bu görüntüler, insanın yeni koşullara uyum sağlama ve yeniden köklenme çabasını düşündürüyor. Kerem Eğilmez’in İstanbul, Budapeşte ve Gaziantep gibi farklı şehirlerden fotoğrafladığı mekânlar ise coğrafi uzaklıklara rağmen tanıdıklık hissinin farklı adreslerde yeniden kurulabileceğini gösteriyor.


Krsto Vulović’in reklam panoları üzerinde bir araya getirdiği farklı kişilere ait pasaport fotoğrafları, göç sonrasında kimliğin bürokratik sınırlar içinde nasıl tanımlandığına işaret ediyor. Nasıl ki turist olarak bile farklı bir ülkeye giriş yapıldığı anda vatandaşı olunan ülkenin kimlik kartı işlevsiz kalıyor ve pasaport muhatap alınan belge oluyorsa, göç edilmiş ülke sınırları içinde o pasaport bile ait olmak için yeterli gelmiyor. İnsanı, bürokratik sürecin sonsuz döngüsü içinde kalmaya zorluyor.
Anna Hardy belgesel fotoğraf pratiğinde toplumsal ve politik meseleleri, LGBTQ+ haklarını ve gündelik karşılaşmaları odağına alıyor. Bu gündelik kareler sokaklarda yürüyen insanların koşturmacası olarak gözükse de fotoğrafın yaydığı his tüm bu insanların ortak bir istikamete beraber ve bilinçli şekilde hareket etmeye çalıştığını düşündürüyor.
Arad Musosoğlu’nun Duyduğum Anlar, Gün Batımı adlı çalışması, sergide sesin kullanıldığı tek iş. Bir sandal fotoğrafına eşlik eden ses, izleyiciyi yalnızca görüntüye bakmaya değil, birbiri adına konuşan ikili bir diyaloğa davet ediyor. Kendisini görsel antropolog olarak tanımlayan Filipin asıllı James Clifford Viloria ise göç, belirsizlik ve aidiyet meseleleri üzerine çalışıyor. Güneydoğu Asya’dan Avrupa’ya uzanan göç deneyimlerini belgelemeye odaklanan Lupa Kolektif’in de kurucuları arasında yer alan Viloria, arşiv ve belgesel pratiklerini mekâna özgü hazırladığı yerleştirmelerle göstermeyi seçiyor. Vera Levent’in analog fotoğrafları kadınlar ve toplu grup fotoğraflarına odaklanırken Onurcan Eki’nin disiplinlerarası üretimi farklı şehirlerde yaşama ve çalışma deneyiminden besleniyor. Budapeşte ve İstanbul arasında şekillenen pratiği, mekânlarla kurduğu bağ üzerinden, bir şehre ait olmanın yalnızca orada yaşamakla değil, o şehrin sosyal ve kültürel hayatına katılmakla da ilişkili olduğunu düşündürüyor. Sosyal ağın bir parçası olmak biraz da içgüdüsel bir eylem. Bu içgüdünün ait olmaya çalışılan toplumun sınırları içinde yaşarken daha baskın ve hayati bir çaba olduğunu hissettiriyor.

Sergideki fotoğraf ağırlıklı seçkiden ayrılan Özge Akdeniz’in çalışması ise farklı bir karşılaşma biçimi öneriyor. Kanvas üzerine bir masa örtüsünü andıran yüzeyde işlediği yemek objeleri çizimleri, duvarda değil, mekânın ortasındaki bir masa üzerinde sunuluyor. Bu yerleştirme, insanları çevresinde toplanmaya ve bir araya gelmeye davet eden bir odak oluşturuyor. Aidiyet bu kez bir görüntü üzerinden temsil edilmekten çıkıp bir masanın etrafında buluşma ihtimali olarak mekânda karşılık buluyor. Bunker’ın derinliklerinde başlayan sergi yolculuğu, Özge Akdeniz’in masasının etrafında bir araya gelen kalabalıkla dile dökülüyor.

Bu sergi Zeytin Kolektif’in ilk hasadı oldu. Nasıl başladığı ve bundan sonra neye evrileceğini kolektifin üç kurucusu Nehir Şimşek, Elif Altındal ve serginin küratörlüğünü de üstlenen Muhterem Semiz’e sordum. Yeni karşılaşma ihtimalleri bu girişimin kapısını açık tutacaktır.
Somewhere Between, Zeytin Kolektif’in ilk sergisi. Kolektifin önceki buluşmalarından sonra sergi üretimine geçiş nasıl gerçekleşti? Aidiyet temasını ilk serginiz için belirlemenizde neler etkili oldu?
Zeytin aslında bireysel olarak yetkinliklerinizi pratik ederek geliştirebileceğimiz bir oyun alanı olarak başladı. Üçümüz de doğal olarak ilgi alanlarımıza yönelmeye başladık. Muhterem Semiz, kültür sanat alanından geldiği için Budapeşte’de bir sergi hazırlamak, yapmak istediği bir şeydi. Aidiyet de zaten 4 yıldır deneyimlediğimiz ve üzerinde çok konuşup düşündüğümüz bir tema. Doğal olarak serginin temasını tartışırken arada kalmışlık hissi, kendimizi keşfederken mekânlarla kurduğumuz farklı bağlar ve sorunlar üzerinde durduk. Sanatçıların bazıları ile yüksek lisans sırasında tanıştık, çoğunlukla daha önceden farklı projelerde çalıştığımız ya da bireysel tanışıklığımız olan, yakından takip ettiğimiz sanatçılar. Hepsi farklı kültürlerden başka bir hikâyeyle geliyordu. “Arada kalmak” (Somewhere Between) herkeste farklı yankılandı. Sergi de bu kişisel deneyimlerin aynı duygu ve keşif hissiyle buluştuğu bir alan oldu.
Zeytin Kolektif’in gelecek programında neler var? Kolektifi gelecekte nasıl bir yapıya dönüştürmeyi hayal ediyorsunuz?
Zeytin’in programını dönemsel olarak planlıyoruz. 2026 ilkbahar-yaz ve sonbahar-kış dönemlerini tamamladık. Bu seneyi kapatırken 2027’de neler yapacağımızı konuşmaya yeni başladık. Zeytin sadece üçümüzün karar mecrası olduğu bir yer olsun istemiyoruz. Bu sebeple kurulduğumuzdan beri bizimle olan müdavimlerle bir araya geliyoruz ve onların önerilerini de dinliyoruz. Herkesin inisiyatif almasını destekliyoruz.
Bu bir yolculuk. Zeytin henüz ilk senesini tamamladı. Zeytin’e büyük beklentiler yükleyerek sınırlayıcı bir hedef vermek istemiyoruz. Burası bizim yaratıcı yönlerimizle bir araya geldiğimiz bir alan. Her dönem neye ihtiyacımız ve ilgimiz varsa oraya yönelerek kendimizi gerçekleştirmek istiyoruz. Şimdilik aklımızda müdavim gecesi, rakı sofrası, film gösterimi gibi fikirler dönüyor, bu fikirler henüz somut bir zemine oturmadı ancak fırında pişen bir şeyler her zaman var.












































